สร้าง Seed Phrase ด้วยลูกเต๋า บทเรียนจากช่องโหว่ Coldcard

สารบัญ

💡 ทำไมต้องลูกเต๋า? (สร้าง Entropy ด้วยมือของเรา)
🔍 ข้อเท็จจริงทางเทคนิค ถึงแม้เราจะสุ่มเพื่อสร้างคำขึ้นมาได้ 11/23คำ แต่สำหรับคำสุดท้ายแล้วไม่สามารถคิดขึ้นมาเองได้
🛠️ เจาะลึก 3 กลุ่มวิธีการสร้าง Seed Phrase ด้วยลูกเต๋าจริง
1️⃣ Direct Hardware Dice Input (วิธีป้อนแต้มลูกเต๋าตรงเข้าเครื่อง)
2️⃣ กลุ่ม Lookup Table (สุ่มคำศัพท์ด้วยตารางกระดาษ)
3️⃣ กลุ่ม Manual Binary Conversion (แปลงเป็น Binary บิตด้วยตัวเอง)
💡 ข้อสังเกต (ทางลัดสำหรับคนไม่อยากคิดเลข)
❓ ทำไมบางตารางต้อง +1? (ความต่างของตารางเริ่มนับ 0 กับ เริ่มนับ 1)
🚨 ข้อควรระวัง
📊 ตารางเปรียบเทียบวิธีการสร้าง Seed Phrase แต่ละรูปแบบ
💡 สรุป

เมื่อช่วงปลายเดือนกรกฎาคมที่ผ่านมา วงการ Bitcoin และ Self-Custody ต้องสั่นสะเทือนจากข่าวใหญ่เรื่องช่องโหว่การสุ่ม Entropy เพื่อสร้าง Seed Phrase ของ Hardware Wallet ค่ายดังอย่าง Coldcard ซึ่งเกิดจากความผิดพลาดของโค้ดในเฟิร์มแวร์ที่ทำให้ระบบสุ่มสร้างกุญแจความปลอดภัยที่สุ่มออกมาผิดพลาด จนส่งผลกระทบต่อผู้ใช้งานจำนวนมากทั่วโลก

แต่ในข่าวร้ายนั้น กลับมีข้อเท็จจริงสำคัญข้อหนึ่งที่ได้รับการยืนยันว่า "ผู้ใช้ที่สร้าง Seed Phrase ด้วยการทอยลูกเต๋าด้วยตัวเองตั้งแต่ 50 ครั้งขึ้นไป ปลอดภัยและไม่ได้รับผลกระทบจากช่องโหว่นี้"

เหตุการณ์นี้กลายเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญที่ทำให้สาย Self-Custody ตระหนักว่า แม้ Hardware Wallet ยุคปัจจุบันจะมีชิปสุ่มความปลอดภัยสูง แต่เราก็ไม่ควรมอบความไว้วางใจให้ระบบอิเล็กทรอนิกส์หรือเฟิร์มแวร์ของค่ายใดค่ายหนึ่งเพียงอย่างเดียว ตามหลักคิด "Don't Trust, Verify" (อย่าเชื่อ แต่จงตรวจสอบ)

วันนี้ แอดจะพาเพื่อน ๆ มาทำความเข้าใจกับการสร้าง Seed Phrase ด้วย ลูกเต๋า (Dice Roll Entropy) แบบละเอียดและถูกต้องกันครับ

ทำไมต้องลูกเต๋า? (สร้าง Entropy ด้วยมือของเรา)

โดยทั่วไป Hardware Wallet แต่ละค่ายต่างใส่ชิปสุ่มอย่าง Hardware TRNG (True Random Number Generator) หรือใช้แหล่งกำเนิดความสุ่มทางฮาร์ดแวร์ผสมผสานกันเพื่อสร้าง Seed Phrase ให้เราอยู่แล้ว

แต่สาเหตุที่ผู้ใช้งานระดับสูง(หรือที่เราเลือกว่าคนที่เขามีความ paranoid ที่สูง) มักเลือกวิธีการที่จะใช้ลูกเต๋า (Dice Roll Entropy) สร้าง Entropy เองไม่ใช่เพราะระบบสุ่มของเครื่องไม่ดี แต่เป็นเพราะต้องการ ขจัดความเสี่ยงจากการพึ่งพาผู้ผลิต (Vendor Trust Model) และเปลี่ยนมาใช้ Entropy จริง ๆ และมาจากภายนอกที่ไม่มีซอฟต์แวร์หรือโค้ดเฟิร์มแวร์ใด ๆ มาเกี่ยวข้อง

(หมายเหตุ: จริง ๆ แล้ว เราสามารถใช้สิ่งของทางฟิสิกส์อื่น ๆ มาสร้าง Entropy ได้เช่นกัน ไม่ว่าจะเป็นการโยนเหรียญ หัว/ก้อย, การใช้ไพ่ หรือลูกเต๋า RPG เช่น d12, d16, d20 แต่ที่เราเลือกใช้ ลูกเต๋า 6 หน้า (D6) เป็นหลัก ก็เพราะว่าหาง่าย ราคาถูก ทุกบ้านมี และสะดวกต่อการใช้งานที่สุดครับ)

ข้อเท็จจริงทางเทคนิค ถึงแม้เราจะสุ่มเพื่อสร้างคำขึ้นมาได้ 11/23คำ แต่สำหรับคำสุดท้ายแล้วไม่สามารถคิดขึ้นมาเองได้

คำสุดท้ายของ Seed Phrase ไม่ได้เป็น Entropy จากการสุ่ม 100% แต่มีส่วนผสมของ Checksum อยู่ด้วย (คำที่ 12 มี Checksum 4 บิต / คำที่ 24 มี Checksum 8 บิต)

ค่า Checksum คำนวณมาจากการนำบิตความสุ่มทั้งหมดก่อนหน้าไปผ่านฟังก์ชัน SHA-256 Hash ซึ่งในทางปฏิบัติ มนุษย์ไม่สามารถคำนวณ SHA-256 ด้วยกระดาษและปากกาได้ เพราะซับซ้อนเกินไป

ดังนั้น ในขั้นตอนหา Checksum Word คำสุดท้าย เราจำเป็นต้องพึ่งพา เครื่องมือประมวลผลแบบ Offline ซึ่งมีหลายทางเลือกให้ใช้ตามความสะดวก ได้แก่

Hardware Wallet ที่มี Feature ในการคำนวณ คำสุดท้าย เช่น Blockstream Jade, Foundation Passport, BitBox02 เป็นต้น
เครื่องคอมพิวเตอร์ Air-Gapped / Live OS เช่น การตัดเน็ต ถอดการ์ด Wi-Fi หรือรันระบบปฏิบัติการ Tails OS ผ่าน USB
Offline Open-Source Software Tools เช่น สคริปต์ Ian Coleman BIP39 HTML ที่เปิดแบบ Offline บนเครื่องไม่ต่อเน็ต หรือสคริปต์ Python Open-Source
โทรศัพท์มือถือเครื่องเก่าแบบ Air-Gapped ที่ทำการ Reset Factory ถอดซิม ปิดสัญญาณถาวร แล้วใช้รันแอปคำนวณ Seed แบบ Offline

เจาะลึก 3 กลุ่มวิธีการสร้าง Seed Phrase ด้วยลูกเต๋าจริง

ในทางปฏิบัติ การนำลูกเต๋ามาแปลงเป็น Seed Phrase มีได้หลายวิธี วันนี้แอดจะยกตัวอย่าง 3 แบบที่คนใช้กันบ่อยครับ

1️⃣ Direct Hardware Dice Input (วิธีป้อนแต้มลูกเต๋าตรงเข้าเครื่อง)

วิธีนี้เป็นวิธีที่ประหยัดเวลาทอยมากที่สุด เหมาะสำหรับผู้ที่มี Hardware Wallet สาย Air-Gapped ที่มีระบบรับผลทอยลูกเต๋าบนตัวเครื่อง

อุปกรณ์ที่รองรับวิธีนี้: Hardware Wallet ที่มีการรองรับ feature เช่น Coldcard, SeedSigner, Krux เป็นต้น
คณิตศาสตร์ของวิธีนี้ (2.585 บิตต่อการทอย)ลูกเต๋ามาตรฐาน 6 หน้า (D6) มีผลลัพธ์ที่เป็นไปได้ 6 แบบ (1–6) ตามหลัก Information Theory ปริมาณ Entropy ต่อการทอยคำนวณจาก log2(6) ≈ 2.585 บิต

Seed 12 คำ (128 บิต): ต้องทอยอย่างน้อย 128 / 2.585 ≈ 50 ครั้ง
Seed 24 คำ (256 บิต): ต้องทอยอย่างน้อย 256 / 2.585 ≈ 99 ครั้ง

ขั้นตอนการทำ
เปิด Hardware Wallet เลือกเมนูสร้าง Seed ด้วยลูกเต๋า (Create with Dice Rolls)
ทอยลูกเต๋า D6 แล้วป้อนตัวเลขหน้าเต๋า (1–6) ลงบนตัวเครื่องทีละครั้งจนอย่างน้อย 50 (สำหรับ Seedphrase 12คำ)หรือ 100 ครั้ง(สำหรับ Seedphrase 24คำ)
ตัวเครื่องจะนำสายตัวเลขทั้งหมดไปเข้ากระบวนการ SHA-256 Hash เพื่อประมวลผลเป็นบิตความสุ่ม และแปลงออกมาเป็นคำศัพท์ BIP-39 ครบทั้ง 12 หรือ 24 คำ (รวม Checksum Word คำสุดท้าย) ให้อัตโนมัติ
ข้อดี: รวดเร็ว ทอยจำนวนครั้งน้อยที่สุด และโอกาสพิมพ์ผิดพลาดต่ำ
ข้อเสีย: ต้องใช้ Hardware Wallet รุ่นที่รองรับเฉพาะ และยังต้องพึ่งพาฟังก์ชัน SHA-256 ของตัวเครื่องในการแปลงเป็นคำศัพท์

2️⃣ กลุ่ม Lookup Table (สุ่มคำศัพท์ด้วยตารางกระดาษ)

เป็นวิธีสุ่มสร้าง Seed Phrase โดยใช้ลูกเต๋าเพื่อเปิดหาคำศัพท์จาก "ตารางคู่มือกระดาษ" (Lookup Table Sheet) โดยตรง ช่วยให้เราได้คำศัพท์ BIP-39 จำนวน 11 คำแรก (สำหรับ Seed 12 คำ) หรือ 23 คำแรก (สำหรับ Seed 24 คำ) โดยไม่ต้องแปลงเป็นเลขฐานสอง (Binary) หรือคำนวณคณิตศาสตร์ด้วยตัวเอง จากนั้นจึงนำคำที่ได้ไปป้อนเข้า Hardware Wallet เพื่อให้เครื่องช่วยคำนวณหาคำสุดท้าย (Checksum Word)

สามารถดาวน์โหลดตารางแปลผลได้ที่ JadeDiceRollsGuide

ขั้นตอนการทำ

พิมพ์หรือเปิดไฟล์ใบตารางคำศัพท์ BIP-39
ทอยลูกเต๋าแล้วเปิดหาคำศัพท์จากตารางกระดาษทีละคำ จนได้คำศัพท์ครบ 11 คำแรก (สำหรับ Seed 12 คำ) หรือ 23 คำแรก (สำหรับ Seed 24 คำ)
นำคำศัพท์ 11 หรือ 23 คำที่ได้ ป้อนเข้าไปใน Hardware Wallet ผ่านเมนู Restore / Import Seed
พิมพ์ Seed Phrase ที่เราคำนวณได้ 11/23คำ เมื่อถึง Final Word ตัวเครื่องจะประมวลผลคำนวณค่า Checksum และแสดงรายการคำศัพท์ที่เป็นไปได้ของคำสุดท้ายออกมาให้เราเลือกกดบันทึก

ข้อดี: ยืดหยุ่นสูง ใช้ได้กับ Hardware Wallet หลากหลายรุ่น และเราได้เห็นคำศัพท์บนตารางกระดาษด้วยตัวเองก่อนป้อนเข้าเครื่อง
ข้อเสีย: เสียเวลาทอยและเปิดตารางทีละคำ มีโอกาสเกิด Human Error จากการดูบรรทัดตารางผิด

3️⃣ กลุ่ม Manual Binary Conversion (แปลงเป็น Binary บิตด้วยตัวเอง)

วิธีนี้คือการสร้าง Seed Phrase ด้วยคณิตศาสตร์ให้อยู่ในรูปแบบบิต โดยใช้เพียงลูกเต๋า ปากกา กระดาษ และรายการคำศัพท์ BIP-39 โดยไม่ต้องพึ่งพาซอฟต์แวร์เลยในคำแรก ๆ

ในกลุ่มนี้ มี 2 เทคนิคการทอยในการแปลงเป็นสายบิต Binary (0 และ 1):

เทคนิค A: แบบ 1 บิต ต่อการทอย 1 ครั้ง (Binary Style)

กฎการทอย: ออกหน้า 1, 2, 3 = 0 | ออกหน้า 4, 5, 6 = 1
เป็นวิธีการเข้าใจง่ายที่สุด แต่ต้องทอยจำนวนครั้งเยอะ (ต้องทอย 128 ครั้ง สำหรับ Seed 12 คำ หรือ 256 ครั้ง สำหรับ Seed 24 คำ)

เทคนิค B: แบบ 2 บิต ต่อการทอย 1 ครั้ง (Base-4 Mapping)

กฎการทอย:

หน้า 1 = 00 | หน้า 2 = 01 | หน้า 3 = 10 | หน้า 4 = 11 |
หน้า 5, 6 = ทอยใหม่ ; การตัดหน้า 5 และ 6 ทิ้ง จะช่วยลดความ Bias ออกไป ทำให้ได้บิตที่บริสุทธิ์มากขึ้น

ประหยัดเวลาทอยลงเหลือเพียงประมาณ 64 ครั้งที่ผ่าน (สำหรับ 12 คำ) หรือ 128 ครั้งที่ผ่าน (สำหรับ 24 คำ)

ขั้นตอนการแปลงเป็นคำศัพท์ด้วยมือ

ทอยลูกเต๋าจนได้จำนวนบิต Binary ความยาวตามที่เราต้องการโดย 128 บิต(สำหรับ 12 คำ) หรือ 256 บิต(สำหรับ 24 คำ)
แบ่งจำนวนบิตที่สุ่มได้ออกเป็นกลุ่ม กลุ่มละ 11 บิต (ตามมาตรฐาน BIP-39 กำหนดให้ 1 คำ = 11 บิต)
แปลงเลข Binary 11 บิตของแต่ละกลุ่มเป็นเลขฐานสิบ (จะได้ค่าระหว่าง 0 ถึง 2047)
นำตัวเลขที่ได้ ไปเปิดดูใบรายการคำศัพท์ BIP-39 Word List (2,048 คำ) แล้วเขียนคำศัพท์ตามที่เราสุ่มได้เลยครับสำหรับ 11 คำแรก หรือ 23 คำแรก
นำ 11 หรือ 23 คำที่ได้ไปป้อนใส่อุปกรณ์เพื่อหาคำสุดท้าย (Checksum Word)

ข้อดี: โปร่งใสที่สุด ได้เรียนรู้คณิตศาสตร์เบื้องหลัง และสร้างคำศัพท์ 11/23 คำแรกบนกระดาษได้ 100% โดยไม่ต้องใช้อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์เลยในขั้นตอนแรก
ข้อเสีย: ใช้เวลาและสมาธิสูงที่สุด มีความเสี่ยงต่อการทดเลขบิตผิดพลาดหากไม่ระมัดระวัง

ข้อสังเกต (ทางลัดสำหรับคนไม่อยากคิดเลข)

จริงๆ แล้วเราไม่จำเป็นต้องแปลงเลข Binary (0 กับ 1) ให้เป็นเลขฐานสิบเสมอไปครับ! หากเราใช้ใบตาราง BIP-39 Wordlist ฉบับที่มี รหัส Bit กำกับไว้ข้างคำศัพท์ อยู่แล้ว เราสามารถนำสายตัวเลข 11 บิตที่เราทอยลูกเต๋าได้ ไปเปิด "จับคู่รหัส" ตรงๆ ในตารางได้เลยทันทีเหมือนการเปิดดูพจนานุกรม

ตัวอย่างเช่น: ทอยได้ 00000000001 ก็สามารถเดินสายตาไปมองหารหัส 00000000001 ในตาราง แล้วหยิบคำว่า Ability มาใช้ได้เลย โดยไม่ต้องคำนวณเลขให้ปวดหัวครับ

ทำไมบางตารางต้อง +1? (ความต่างของตารางเริ่มนับ 0 กับ เริ่มนับ 1)

เหตุผลที่บางเว็บบอกให้เอาเลขที่ได้ไป +1 ก่อนเปิดตาราง เกิดจาก "วิธีนับลำดับ" ที่ต่างกันระหว่างระบบคอมพิวเตอร์กับมนุษย์ครับ

ตารางแบบ 0-based Index (คอมพิวเตอร์นับ): คอมพิวเตอร์จะเริ่มนับคำแรกเป็น ลำดับที่ 0 (เรียง 0 ถึง 2047)

วิธีใช้: คำนวณเลขได้เท่าไหร่ กวาดสายตาหาแถวนั้นตรงๆ ได้เลย เช่น ได้เลข 0 = abandon, ได้เลข 1 = ability

ตารางแบบ 1-based Index (มนุษย์นับ): คนเรามักชินกับการนับคำแรกเป็น ลำดับที่ 1 (เรียง 1 ถึง 2048)

วิธีใช้: เมื่อคอมพิวเตอร์นับคำแรกเป็น 0 แต่ในกระดาษเขียนบรรทัดแรกเป็น 1 เราจึงต้องนำเลขที่คำนวณได้ไป +1 เสมอ เช่น คำนวณได้เลข 0 ให้เอา 0 + 1 = 1 แล้วค่อยไปเปิดดูบรรทัดที่ 1 ซึ่งก็จะได้คำว่า abandon ตรงกันพอดีครับ

📌 คำแนะนำจากแอด: เพื่อป้องกันความสับสนและลดความเสี่ยงในการบวกเลขผิด แนะนำให้โหลดตาราง BIP-39 แบบ 0-based Index (0–2047) มาใช้งานดีที่สุดครับ เพราะแปลงเลขได้เท่าไหร่ ก็เปิดหาคำในตารางได้ตรงๆ 100% ไม่ต้องทดเลขเพิ่มเลยครับ!

สามารถดูลำดับคำ BIP-39 wordlist ได้ที่ BIP39-wordlist(0-based Index), และ BIP39-wordlist(1-based Index)

ข้อควรระวัง

คำเตือน : การสร้าง Seed Phrase ด้วยการทอยลูกเต๋า เป็นกระบวนการที่เพิ่มความซับซ้อนด้วยมือ (Manual Process) หากทำไม่ถูกวิธี อาจนำไปสู่การสูญเสียสินทรัพย์ได้

คุณภาพของลูกเต๋า (Biased Dice): ลูกเต๋าพลาสติกทั่วไปมักมีความถ่วงน้ำหนักไม่เท่ากัน แนะนำให้ใช้ Casino Dice / Precision Dice หรือใช้ลูกเต๋ามาตรฐานหลาย ๆ ลูกทอยรวมกัน
ห้ามมโนตัวเลขเอง: มนุษย์ไม่มีความสุ่มจริง การคิดเลขในหัวมีรูปแบบที่คาดเดาได้ง่าย ต้องทอยลูกเต๋าจริง ๆ เท่านั้น
อย่าทอยน้อยกว่าเกณฑ์กำหนด: การทอยเต๋าน้อยกว่า 50 ครั้ง (สำหรับ 12 คำ) หรือน้อยกว่า 100 ครั้ง (สำหรับ 24 คำ) ในกรณีที่เราใช้วิธี Direct Hardware Dice Input จะทำให้ระดับ Entropy ต่ำเกินไปจนเสี่ยงต่อการถูกแฮกเกอร์ Brute-force ได้
ความปลอดภัยของสถานที่: ขณะทอยเต๋าและจดบันทึก ต้องมั่นใจว่าอยู่ในห้องปิดมิดชิด ไม่มีกล้องวงจรปิด กล้องมือถือ หรือใครแอบดูอยู่

ตารางเปรียบเทียบวิธีการสร้าง Seed Phrase แต่ละรูปแบบ

มิติการเปรียบเทียบ	1. Gen อัตโนมัติบนเครื่องปกติ	2. Direct Raw Entry บน HW Wallet	3. Lookup Table	4. Manual Binary (11 บิตต่อคำ)
ความสะดวก	⚡⚡⚡⚡⚡ (เร็วที่สุด)	⚡⚡⚡ (ปานกลาง)	⚡⚡ (ใช้เวลาเปิดตาราง)	⚡ (ใช้เวลาและสมาธิสูง)
อุปกรณ์ที่ต้องใช้	Hardware Wallet	ลูกเต๋า D6 + Coldcard / SeedSigner / Krux	ลูกเต๋า + ตารางคำศัพท์ + Jade	ลูกเต๋า D6 + กระดาษจด + เครื่องมือ Offline
Trust Model	มอบความไว้วางใจให้ชิปสุ่มและ Firmware	สร้าง Entropy เอง 100% + เครื่องช่วย Hash	สร้าง Entropy เอง 100% + เครื่องช่วยหา Checksum	สร้าง Entropy เอง 100% + เครื่องหา Checksum
โอกาสเกิด Human Error	ต่ำมาก	ต่ำ (พิมพ์แค่เลข 1–6)	ปานกลาง (อาจเปิดเทียบตารางผิด)	ปานกลาง-สูง (ต้องทดเลขบิตอย่างระวัง)
เหมาะสำหรับใคร	มือใหม่ / ผู้ใช้งานทั่วไป	ผู้ใช้ระดับกลาง-สูง ที่เน้นความชัวร์	ผู้ใช้อุปกรณ์อย่าง Jade หรือ Passport	ผู้ที่ชอบตรวจสอบคณิตศาสตร์ด้วยตัวเอง

สรุป

จากเหตุการณ์ข่าว Coldcard ที่เกิดขึ้น ได้ย้ำเตือนเราให้เห็นว่าการทำ Self-Custody ไม่ใช่แค่การซื้อ Hardware Wallet มาใช้อย่างเดียว แต่คือการเข้าใจกระบวนการเบื้องหลังว่าสินทรัพย์ของเราถูกคุ้มครองอย่างไร

การสร้าง Seed Phrase ด้วยลูกเต๋า อาจไม่ได้จำเป็นสำหรับทุกคนที่เพิ่งเริ่มต้น แต่เป็นเครื่องมือและทักษะที่ยอดเยี่ยมสำหรับผู้ที่ต้องการความปลอดภัยสูง เพราะมันทำให้เรามั่นใจได้ว่า กุญแจไขตู้เซฟของเรา เกิดขึ้นมาจากมือของเราเอง 100% โดยไม่เคยผ่านการคาดเดาจากซอฟต์แวร์ใด ๆ

แต่อย่างไรก็ตาม จากเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นไม่ได้แปลว่า Hardware Wallet ยี่ห้อไม่ปลอดภัย หรือเราเชื่อใจไม่ได้อีกแล้ว แต่สิ่งสำคัญที่สุดคือการประเมินความพร้อมของตัวเอง หากเพื่อน ๆ ตัดสินใจใช้วิธีลูกเต๋า ต้องทำด้วยความเข้าใจ ใจเย็น มีสมาธิ และตรวจสอบความถูกต้องเสมอครับ เพราะ วิธีการที่ซับซ้อนมากขึ้นก็จะมาพร้อมกับความรับผิดชอบที่สูงขึ้นด้วยเช่นกันครับ “With great power comes great responsibility”

วิธีสร้าง Seed Phrase ด้วยลูกเต๋าสำหรับฮาร์ดแวร์วอลเล็ต